யாழ்ப்பாணக் கோட்டை: இலங்கையின் வட மாகாணத்தின் வரலாறும் பண்பாட்டு முக்கியத்துவமும்

இலங்கையின் வட மாகாணத்தில் அமைந்துள்ள யாழ்ப்பாண நகரம், நாட்டின் நீண்டகால வரலாறு, தனித்துவமான பண்பாடு மற்றும் கடல்சார் தொடர்புகளுக்குப் புகழ்பெற்ற ஒரு முக்கியமான நகரமாகும். யாழ்ப்பாண நகரின் முக்கிய வரலாற்றுச் சின்னங்களில் ஒன்றாக யாழ்ப்பாணக் கோட்டை (Jaffna Fort) விளங்குகிறது. யாழ்ப்பாணக் கடலேரிக்கு அருகில் அமைந்துள்ள இந்தக் கோட்டை, பல நூற்றாண்டுகளாக இடம்பெற்ற அரசியல் மாற்றங்கள், இராணுவப் போட்டிகள், காலனித்துவ ஆட்சி, வர்த்தகம் மற்றும் சமூக மாற்றங்களின் சாட்சியாகத் திகழ்கிறது. இன்று காணப்படும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் தோற்றம் பெரும்பாலும் ஐரோப்பிய காலனித்துவ ஆட்சியுடன் தொடர்புடையதாக இருந்தாலும், தொல்பொருள் ஆய்வுகள் இந்தப் பகுதியின் வரலாறு ஐரோப்பியர்கள் இலங்கைக்கு வருவதற்கு முன்பே தொடங்கியிருந்ததை வெளிப்படுத்துகின்றன. யாழ்ப்பாணக் கோட்டைப் பகுதியில் மேற்கொள்ளப்பட்ட தொல்பொருள் ஆய்வுகளில், காலனித்துவத்திற்கு முந்தைய காலத்தைச் சேர்ந்த பல்வேறு மட்பாண்டங்கள் மற்றும் பிற பொருட்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. அவை யாழ்ப்பாணம் இந்தியப் பெருங்கடல் வர்த்தக மற்றும் தொடர்பு வலையமைப்புகளுடன் நீண்டகாலமாக இணைந்திருந்ததைக் காட்டுகின்றன. இதனால் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை ஒரு பழைய இராணுவக் கட்டிடம் மட்டுமல்ல. அது வட இலங்கையின் வரலாற்றைப் புரிந்துகொள்ள உதவும் முக்கியமான தொல்பொருள் மற்றும் பண்பாட்டு மரபுச் சின்னமாகும். யாழ்ப்பாணத்தின் வரலாற்றுப் பின்னணி யாழ்ப்பாணத் தீபகற்பம் இலங்கையின் வரலாற்றில் தனித்துவமான இடத்தைப் பெற்றுள்ளது. இலங்கையின் வடக்குப் பகுதி பண்டைய காலம் முதலே தென்னிந்தியா மற்றும் இந்தியப் பெருங்கடல் பிராந்தியத்துடன் கடல் வழியாக தொடர்பு கொண்டிருந்தது. யாழ்ப்பாணத்தின் புவியியல் அமைப்பு இந்தத் தொடர்புகளுக்கு மிகவும் சாதகமாக இருந்தது. பாக்கு நீரிணைக்கு அருகில் அமைந்துள்ளதால், தென்னிந்தியாவிற்கும் இலங்கையின் வடக்குப் பகுதிக்கும் இடையிலான கடல் பயணங்களில் யாழ்ப்பாணம் முக்கியமான இடமாக இருந்தது. இதன் காரணமாக வர்த்தகர்கள், பயணிகள் மற்றும் பல்வேறு கலாசாரப் பரிமாற்றங்கள் இந்தப் பிராந்தியத்தை அடைந்தன. தொல்பொருள் ஆய்வுகள் இந்தப் பழைய தொடர்புகளுக்கு முக்கியமான ஆதாரங்களை வழங்குகின்றன. யாழ்ப்பாணக் கோட்டைப் பகுதியில் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட Black and Red Ware, Rouletted Ware, Early Islamic glazed wares, Ming porcelain உள்ளிட்ட பொருட்கள், இந்தப் பகுதி சர்வதேச இந்தியப் பெருங்கடல் வர்த்தக வலையமைப்புகளுடன் தொடர்புடையதாக இருந்திருக்கலாம் என்பதை உறுதிப்படுத்துகின்றன. சில தொல்பொருட்கள் கி.மு. முதல் ஆயிரமாண்டைச் சேர்ந்தவையாகவும் இருக்கலாம் என ஆய்வாளர்கள் குறிப்பிடுகின்றனர்; இருப்பினும் அவற்றின் துல்லியமான கால நிர்ணயத்திற்கு மேலும் அறிவியல் ஆய்வுகள் தேவைப்படுகின்றன. எனவே, யாழ்ப்பாணத்தின் வரலாற்றை ஐரோப்பிய காலனித்துவ காலத்திலிருந்து மட்டுமே தொடங்குவது முழுமையான அணுகுமுறையாகாது. யாழ்ப்பாண இராச்சியமும் வட இலங்கையும் இடைக்காலத்தில் வட இலங்கையில் தனித்துவமான அரசியல் அதிகார மையம் உருவானது. பின்னர் யாழ்ப்பாண இராச்சியம் வடக்கில் முக்கியமான அரசியல் சக்தியாக வளர்ந்தது. யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் அரசியல், பொருளாதார மற்றும் பண்பாட்டு வளர்ச்சியில் கடல் தொடர்புகள் முக்கிய பங்கு வகித்தன. தென்னிந்தியாவுடன் இருந்த புவியியல் நெருக்கம் காரணமாக வணிகம், மக்கள் நகர்வு மற்றும் பண்பாட்டு பரிமாற்றங்கள் தொடர்ந்து நடைபெற்றன. இன்றைய யாழ்ப்பாண நகரத்தின் வரலாற்றுச் சூழலைப் புரிந்துகொள்ள இந்தப் பின்னணி மிகவும் முக்கியமானது. ஏனெனில் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை அமைந்துள்ள பகுதி, காலனித்துவத்திற்கு முன்பும் மனித நடவடிக்கைகளும் கடல்சார் தொடர்புகளும் கொண்டிருந்த ஒரு இடமாக தொல்பொருள் ஆய்வுகளால் வெளிப்படுத்தப்பட்டுள்ளது. போர்த்துக்கேயர்களும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் ஆரம்பமும் இலங்கையில் போர்த்துக்கேயர்களின் செல்வாக்கு அதிகரித்த காலத்தில் யாழ்ப்பாணமும் அவர்களின் கவனத்திற்கு வந்தது. யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் சுதந்திரமான அரசியல் அதிகாரம் 1619ஆம் ஆண்டு போர்த்துக்கேயர்களால் முடிவுக்குக் கொண்டுவரப்பட்டது. யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் ஆரம்பம் பொதுவாக 1618ஆம் ஆண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் கட்டப்பட்ட கோட்டையுடன் தொடர்புபடுத்தப்படுகிறது. அந்த ஆரம்பக் கோட்டை இன்று காணப்படும் பெரிய ஐங்கோணக் கோட்டையைப் போன்றதாக இருக்கவில்லை. அது ஒப்பீட்டளவில் சிறிய, எளிமையான பாதுகாப்பு அமைப்பாக இருந்தது. போர்த்துக்கேயர்களுக்கு யாழ்ப்பாணம் இராணுவ ரீதியாகவும் பொருளாதார ரீதியாகவும் முக்கியமானதாக இருந்தது. வட இலங்கையின் மீது கட்டுப்பாட்டை உறுதிப்படுத்தவும், கடல் வழிகளை கண்காணிக்கவும், தங்களது நிர்வாக மற்றும் வர்த்தக நடவடிக்கைகளைப் பாதுகாக்கவும் கோட்டை உதவியது. அந்தக் காலத்தில் ஐரோப்பிய காலனித்துவ சக்திகள் இலங்கையின் துறைமுகங்கள் மற்றும் கடல் வர்த்தகத்தின் மீது கட்டுப்பாட்டைப் பெற போட்டியிட்டன. எனவே யாழ்ப்பாணத்தின் அமைவிடம் போர்த்துக்கேயர்களுக்கு மிகவும் முக்கியமானதாக இருந்தது. டச்சுக்காரர்களின் வருகை 17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களின் ஆதிக்கத்தை டச்சுக்காரர்கள் சவால் செய்தனர். டச்சு கிழக்கிந்தியக் கம்பெனி இலங்கையின் பல பகுதிகளில் போர்த்துக்கேயர்களுடன் போட்டியிட்டது. 1658ஆம் ஆண்டு டச்சுக்காரர்கள் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையை கைப்பற்றினர். அதன் பின்னர் அவர்கள் ஏற்கனவே இருந்த கோட்டையைப் பயன்படுத்தியதுடன், அதனை மிகப்பெரிய மற்றும் வலிமையான இராணுவக் கோட்டையாக மாற்றினர். இன்றைய யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் தனித்துவமான தோற்றத்திற்கு டச்சுக்காரர்களின் மறுசீரமைப்பு முக்கிய காரணமாகும். அவர்கள் ஐரோப்பாவில் அக்காலத்தில் வளர்ந்திருந்த நவீன இராணுவக் கட்டிடக்கலைக் கொள்கைகளுக்கு ஏற்ப கோட்டையின் அமைப்பை விரிவுபடுத்தினர். இதன் விளைவாக பெரிய பிரகாரங்கள், பாதுகாப்புக் கொத்தளங்கள், அகழி மற்றும் பல்வேறு பாதுகாப்பு அமைப்புகளைக் கொண்ட ஐங்கோண வடிவிலான கோட்டை உருவானது. ஐங்கோணக் கோட்டையின் கட்டிடக்கலை யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் மிக முக்கியமான கட்டிடக்கலை அம்சங்களில் ஒன்று அதன் ஐங்கோண வடிவமைப்பு ஆகும். இது ஒரு சாதாரண அரண்மனை அல்லது குடியிருப்புக் கட்டிடம் அல்ல. குறிப்பாக துப்பாக்கிகள் மற்றும் பீரங்கிகள் பயன்படுத்தப்பட்ட போர்க்கள சூழலுக்கு ஏற்ப வடிவமைக்கப்பட்ட இராணுவக் கோட்டையாகும். கோட்டையைச் சுற்றியுள்ள அகழி அதன் பாதுகாப்பு அமைப்பின் முக்கிய பகுதியாக இருந்தது. வெளிப்புறத்திலிருந்து கோட்டையின் முக்கிய நுழைவாயிலை அடைவதற்கு அகழியை கடக்க வேண்டியிருந்தது. கோட்டையின் தடித்த சுவர்கள் மற்றும் மூலைகளில் அமைந்துள்ள பாதுகாப்புக் கொத்தளங்கள் எதிரிகளின் தாக்குதல்களை எதிர்கொள்வதற்கும் பல்வேறு திசைகளில் இருந்து வரும் தாக்குதல்களை கண்காணிப்பதற்கும் உதவின. கோட்டையின் பிரதான நுழைவாயில் Land Gate என அழைக்கப்படுகிறது. இந்த நுழைவாயில் கோட்டையின் பாதுகாப்பு கட்டமைப்பின் முக்கிய பகுதியாக இருந்தது. கோட்டையின் உள்ளே இராணுவம், நிர்வாகம் மற்றும் குடியிருப்பு பயன்பாடுகளுடன் தொடர்புடைய பல கட்டிடங்களின் எச்சங்கள் காணப்படுகின்றன. இதனால் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை ஒரு போர் மையமாக மட்டும் இல்லாமல், ஒரு காலத்தில் நிர்வாக மற்றும் குடியிருப்பு நடவடிக்கைகளும் நடைபெற்ற முழுமையான காலனித்துவ வளாகமாக இருந்தது என்பதை புரிந்துகொள்ள முடிகிறது. யாழ்ப்பாணக் கோட்டையும் கடல் வர்த்தகமும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் வரலாற்றில் கடல் மிகவும் முக்கியமான இடத்தைப் பெற்றுள்ளது. கோட்டை யாழ்ப்பாணக் கடலேரிக்கு அருகில் அமைந்துள்ளதால், வட இலங்கையின் கடல் வழிப் போக்குவரத்து மற்றும் வர்த்தக நடவடிக்கைகளை கண்காணிப்பதற்கு ஏற்ற இடமாக இருந்தது. ஆனால் தொல்பொருள் ஆய்வுகள் இன்னும் சுவாரஸ்யமான தகவல்களை வழங்குகின்றன. யாழ்ப்பாணக் கோட்டைப் பகுதியில் மேற்கொள்ளப்பட்ட ஆய்வுகளில், ஐரோப்பிய காலனித்துவத்திற்கு முந்தைய காலத்தைச் சேர்ந்த பல்வேறு பொருட்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. அவற்றில் தென்னிந்தியா மற்றும் இந்தியப் பெருங்கடல் உலகத்துடன் தொடர்புடையதாகக் கருதப்படும் மட்பாண்டங்களும் அடங்குகின்றன. இதனால் யாழ்ப்பாணம் ஐரோப்பியர்களின் வருகைக்குப் பின்னரே வர்த்தக முக்கியத்துவம் பெற்ற இடம் அல்ல என்பது தெளிவாகிறது. யாழ்ப்பாணம் பல நூற்றாண்டுகளாக கடல் வழியாக மனிதர்கள், பொருட்கள், தொழில்நுட்பங்கள் மற்றும் பண்பாட்டு கருத்துக்கள் பரிமாறிக்கொள்ளப்பட்ட பிராந்திய வலையமைப்பின் ஒரு பகுதியாக இருந்திருக்கலாம். போர்த்துக்கேயர் கால கட்டிட எச்சங்கள் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் தொல்பொருள் முக்கியத்துவத்தை அதிகரிக்கும் மற்றொரு அம்சம் அதன் அடியில் மறைந்திருக்கும் பழைய கட்டிடங்களாகும். தொல்பொருள் ஆய்வாளர்கள் Ground Penetrating Radar போன்ற நவீன தொழில்நுட்பங்களையும், ஆளில்லா விமான ஆய்வுகளையும் பயன்படுத்தி கோட்டையின் தரைக்குக் கீழுள்ள கட்டமைப்புகளை ஆய்வு செய்துள்ளனர். இந்த ஆய்வுகளின் மூலம் போர்த்துக்கேயர் காலத்தைச் சேர்ந்த “Our Lady of Miracles” தேவாலயத்துடன் தொடர்புடைய கட்டமைப்புகளின் எச்சங்கள் கண்டறியப்பட்டன. தொடர்ந்து மேற்கொள்ளப்பட்ட அகழாய்வுகள் அந்தக் கட்டிடத்தின் கொள்ளையடிக்கப்பட்ட அல்லது அழிக்கப்பட்ட அடித்தள எச்சங்களை அடையாளம் காண உதவின. அதே சமயம், அந்த இடத்தின் கீழ் இன்னும் பழைய வரலாற்று அடுக்குகள் இருப்பதற்கான ஆதாரங்களும் கிடைத்தன. இந்தக் கண்டுபிடிப்புகள் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை ஒரே காலகட்டத்தில் உருவான இடம் அல்ல என்பதை தெளிவுபடுத்துகின்றன. பிரித்தானிய ஆட்சி டச்சுக்காரர்களின் ஆட்சி நீண்ட காலம் தொடரவில்லை. ஐரோப்பிய அரசியல் மாற்றங்களின் பின்னணியில் இலங்கையின் கடலோரப் பகுதிகள் பிரித்தானிய கட்டுப்பாட்டுக்குள் வந்தன. 1795ஆம் ஆண்டு யாழ்ப்பாணக் கோட்டையும் பிரித்தானியர்களின் கட்டுப்பாட்டுக்குள் வந்தது. பிரித்தானிய ஆட்சிக் காலத்தில் கோட்டையின் பயன்பாடுகள் மாற்றமடைந்தன. இராணுவ மற்றும் நிர்வாக நடவடிக்கைகளுக்காக கோட்டையின் சில பகுதிகள் தொடர்ந்து பயன்படுத்தப்பட்டன. இதனால் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை போர்த்துக்கேயர், டச்சுக்காரர் மற்றும் பிரித்தானியர் ஆகிய மூன்று ஐரோப்பிய காலனித்துவ ஆட்சிகளுடனும் தொடர்புடைய வரலாற்றுச் சின்னமாக உள்ளது. அதன் கட்டிடக்கலை மற்றும் பயன்பாட்டில் ஒவ்வொரு காலகட்டத்தின் தாக்கங்களையும் காண முடிகிறது. வட மாகாணத்தின் பண்பாட்டு அடையாளத்தில் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் முக்கியத்துவம் அதன் இராணுவ வரலாற்றில் மட்டும் இல்லை. அது இலங்கையின் வட மாகாணத்தின் பண்பாட்டு நிலப்பரப்பின் ஒரு முக்கிய பகுதியாகும். யாழ்ப்பாணம் தமிழ் மொழி, இலக்கியம், இசை, நடனம், சமயம், உணவு, பாரம்பரிய வாழ்க்கை முறை மற்றும் கட்டிடக்கலை போன்ற பல்வேறு பண்பாட்டு அம்சங்களைக் கொண்ட பிராந்தியமாகும். கோட்டையைச் சுற்றியுள்ள யாழ்ப்பாண நகரம் மற்றும் தீபகற்பத்தின் பிற பகுதிகளில் காணப்படும் வரலாற்றுச் சின்னங்கள், கோயில்கள், தேவாலயங்கள், பழைய குடியிருப்புகள் மற்றும் தொல்பொருள் இடங்கள் அனைத்தும் ஒன்றாக இணைந்து வட மாகாணத்தின் தனித்துவமான பண்பாட்டு நிலப்பரப்பை உருவாக்குகின்றன. இந்தச் சூழலில் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, வட இலங்கையின் வரலாறு பல்வேறு அரசியல் மற்றும் பண்பாட்டு மாற்றங்களின் மூலம் உருவாகியதை வெளிப்படுத்தும் ஒரு முக்கிய நினைவுச் சின்னமாக உள்ளது. உள்நாட்டுப் போரும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையும் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் நவீன வரலாற்றில் இலங்கையின் நீண்டகால உள்நாட்டுப் போர் ஒரு முக்கியமான அத்தியாயமாகும். யாழ்ப்பாணமும் வட இலங்கையின் பல பகுதிகளும் பல ஆண்டுகளாக ஆயுத மோதல்களால் பாதிக்கப்பட்டன. இந்தக் காலகட்டத்தில் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையும் மூலோபாய முக்கியத்துவம் வாய்ந்த இடமாக இருந்தது. மோதல்களின் காரணமாக வட இலங்கையில் உள்ள பல பண்பாட்டு மற்றும் வரலாற்றுச் சின்னங்கள் சேதமடைந்தன. யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் வரலாற்றையும் இந்த நவீன அரசியல் மற்றும் சமூக பின்னணியிலிருந்து பிரித்துப் பார்க்க முடியாது. இதனால் கோட்டையின் சுவர்கள் காலனித்துவ வரலாற்றை மட்டுமல்லாமல், இலங்கையின் நவீன வரலாற்றின் சிக்கலான அனுபவங்களையும் நினைவூட்டுகின்றன. இன்று கோட்டையைப் பாதுகாப்பது என்பது பழைய கட்டிடங்களை மட்டும் பாதுகாப்பதல்ல. கடந்த காலத்தின் பல்வேறு அனுபவங்களையும் வரலாற்று நினைவுகளையும் எதிர்கால சந்ததிகளுக்கு எடுத்துச் செல்வதற்கான முயற்சியாகவும் பார்க்கலாம். தொல்பொருள் ஆய்வுகளின் முக்கியத்துவம் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் வரலாற்றைப் புரிந்துகொள்வதில் தொல்பொருள் ஆய்வுகள் மிகவும் முக்கியமானவை. முன்னர் கோட்டையின் வரலாறு பெரும்பாலும் போர்த்துக்கேயர், டச்சுக்காரர் மற்றும் பிரித்தானியர் காலத்தை மையமாகக் கொண்டிருந்தது. ஆனால் சமீபத்திய தொல்பொருள் ஆய்வுகள், ஐரோப்பிய காலத்திற்கு முன்பே இந்த இடம் முக்கியமான மனித நடவடிக்கைகளைக் கொண்டிருந்திருக்கலாம் என்பதை வெளிப்படுத்தியுள்ளன. Black and Red Ware, Rouletted Ware, Early Islamic glazed wares, Ming porcelain போன்ற பொருட்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டிருப்பது, யாழ்ப்பாணம் தொலைதூர பிராந்தியங்களுடன் தொடர்புடையதாக இருந்திருக்கலாம் என்பதற்கான முக்கிய ஆதாரமாகும். இந்தக் கண்டுபிடிப்புகள் வட இலங்கையின் பண்டைய வரலாறு குறித்து இன்னும் பல கேள்விகளுக்கு விடை தேவைப்படுவதை காட்டுகின்றன. எனவே, எதிர்காலத்தில் மேற்கொள்ளப்படும் அறிவியல் தொல்பொருள் ஆய்வுகள் யாழ்ப்பாணத்தின் காலனித்துவத்திற்கு முந்தைய வரலாற்றைப் பற்றிய நமது அறிவை மேலும் விரிவுபடுத்தக்கூடும். பாதுகாப்பும் பராமரிப்பும் பல நூற்றாண்டுகள் பழமையான யாழ்ப்பாணக் கோட்டையைப் பாதுகாப்பது மிகவும் முக்கியமான பணியாகும். கோட்டையின் பழைய சுவர்கள், பாதுகாப்புக் கொத்தளங்கள், அகழி மற்றும் கட்டிட எச்சங்கள் இயற்கைச் சிதைவு, காலநிலை மாற்றங்கள் மற்றும் மனித நடவடிக்கைகளால் பாதிக்கப்படக்கூடியவை. வரலாற்று கட்டிடத்தைப் பாதுகாப்பது என்பது சேதமடைந்த சுவர்களை புதிய பொருட்களால் மீண்டும் கட்டுவது மட்டுமல்ல. அதன் அசல் கட்டுமானப் பொருட்கள், கட்டிடக்கலை வடிவம், தொல்பொருள் அடுக்குகள் மற்றும் வரலாற்று ஆதாரங்களை முடிந்தவரை பாதுகாப்பதும் அவசியம். தொல்பொருள் ஆய்வுகள் கோட்டையின் மேற்பரப்புக்கு கீழேயும் முக்கியமான வரலாற்று ஆதாரங்கள் இருப்பதைக் காட்டியுள்ளதால், எதிர்கால கட்டுமானம் அல்லது மேம்பாட்டு நடவடிக்கைகள் அறிவியல் அடிப்படையிலான பாதுகாப்பு முறைகளுடன் மேற்கொள்ளப்பட வேண்டும். சுற்றுலாத் தலமாக யாழ்ப்பாணக் கோட்டை இன்று யாழ்ப்பாணக் கோட்டை வட மாகாணத்தின் முக்கியமான சுற்றுலாத் தலங்களில் ஒன்றாக விளங்குகிறது. கோட்டைக்கு வரும் பயணிகள் அதன் பிரம்மாண்டமான சுவர்கள், பழைய பாதுகாப்புக் கொத்தளங்கள், அகழி மற்றும் வரலாற்றுக் கட்டிடங்களின் எச்சங்களைப் பார்வையிட முடியும். யாழ்ப்பாணக் கடலேரிக்கு அருகிலுள்ள அதன் அமைவிடம் கோட்டைக்கு தனித்துவமான இயற்கை அழகையும் வழங்குகிறது. வரலாறு, தொல்பொருள், கட்டிடக்கலை மற்றும் புகைப்படக் கலை ஆகியவற்றில் ஆர்வமுள்ளவர்களுக்கு இது சிறப்பான இடமாகும். மேலும், யாழ்ப்பாணக் கோட்டையைப் பார்வையிடுவது வட மாகாணத்தின் பிற வரலாற்று மற்றும் பண்பாட்டு இடங்களை அறிந்துகொள்வதற்கான வாய்ப்பையும் வழங்குகிறது. ஆனால் கோட்டையை வெறும் புகைப்படம் எடுக்கும் இடமாக மட்டும் பார்க்காமல், அதன் பின்னால் உள்ள வரலாற்றை புரிந்துகொண்டு பார்வையிடுவது மிகவும் பயனுள்ளதாக இருக்கும். யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் இன்றைய முக்கியத்துவம் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் சிறப்பு என்னவென்றால், அது ஒரே ஒரு வரலாற்றுக் கதையை மட்டும் கூறுவதில்லை. அது பண்டைய கடல்சார் வர்த்தகத் தொடர்புகளை நினைவூட்டுகிறது. போர்த்துக்கேய காலனித்துவ விரிவாக்கத்தைப் பற்றிய தகவல்களை வழங்குகிறது. டச்சுக்காரர்களின் இராணுவக் கட்டிடக்கலைக்கு சான்றாக நிற்கிறது. பிரித்தானிய ஆட்சியின் ஒரு வரலாற்று அடையாளமாக உள்ளது. அதே நேரத்தில், வட இலங்கையின் பண்பாட்டு மற்றும் சமூக வரலாற்றுடனும் தொடர்புடையதாக உள்ளது. நவீன காலத்தில் ஏற்பட்ட மோதல்கள் மற்றும் அவற்றின் தாக்கங்களையும் கோட்டையின் வரலாற்றிலிருந்து பிரிக்க முடியாது. இதனால் யாழ்ப்பாணக் கோட்டை இலங்கையின் வரலாறு ஒரே ஒரு அரசியல் அல்லது பண்பாட்டு பாரம்பரியத்தின் கதை அல்ல என்பதை வெளிப்படுத்தும் முக்கியமான உதாரணமாக உள்ளது. முடிவு யாழ்ப்பாணக் கோட்டை இலங்கையின் வட மாகாணத்தின் வரலாற்று மற்றும் பண்பாட்டு மரபின் மிக முக்கியமான அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். 17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் நிறுவப்பட்ட ஆரம்பகால கோட்டை பின்னர் டச்சுக்காரர்களால் விரிவுபடுத்தப்பட்டு வலுவான ஐங்கோண இராணுவக் கோட்டையாக மாற்றப்பட்டது. அதன் பின்னர் பிரித்தானியர்களின் கட்டுப்பாட்டுக்குள் சென்றது. இதனால் பல நூற்றாண்டுகளாக ஏற்பட்ட அரசியல் மற்றும் இராணுவ மாற்றங்களின் நேரடி சாட்சியாக இந்தக் கோட்டை விளங்குகிறது. ஆனால் யாழ்ப்பாணக் கோட்டையின் வரலாறு காலனித்துவ காலத்திலிருந்து மட்டுமே தொடங்குவதில்லை. தொல்பொருள் ஆய்வுகள், ஐரோப்பியர்களின் வருகைக்கு முன்னரே இந்த இடம் இந்தியப் பெருங்கடல் வர்த்தக மற்றும் தொடர்பு வலையமைப்புகளுடன் இணைந்திருந்ததற்கான ஆதாரங்களை வழங்குகின்றன. அதன் காரணமாக, யாழ்ப்பாணக் கோட்டை ஒரு பழைய இராணுவக் கட்டிடமாக மட்டும் பார்க்கப்பட வேண்டியதில்லை. அது இலங்கையின் வட மாகாணத்தின் நீண்ட வரலாறு, கடல்சார் தொடர்புகள், காலனித்துவ அனுபவங்கள், பண்பாட்டு மாற்றங்கள் மற்றும் நவீன வரலாற்றின் நினைவுகளை ஒரே இடத்தில் இணைக்கும் முக்கியமான மரபுச் சின்னமாகும். யாழ்ப்பாணக் கோட்டையைப் பாதுகாப்பது என்பது பழைய கற்களையும் சுவர்களையும் மட்டும் பாதுகாப்பது அல்ல. அவற்றின் பின்னால் இருக்கும் வரலாற்றையும், தொல்பொருள் ஆதாரங்களையும், பண்பாட்டு நினைவுகளையும் எதிர்கால சந்ததிகளுக்காகப் பாதுகாப்பதாகும். யாழ்ப்பாணக் கடலேரியை நோக்கி அமைதியாக உயர்ந்து நிற்கும் இந்த வரலாற்றுச் சின்னம், இலங்கையின் வரலாறு பல்வேறு பிராந்தியங்கள், மக்கள், பண்பாடுகள் மற்றும் காலகட்டங்களால் உருவாக்கப்பட்ட ஒரு பன்முகமான வரலாறு என்பதை இன்றும் நினைவூட்டுகிறது.