යාපනය බලකොටුව: ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම

යාපනය නගරයේ දකුණු ප්‍රදේශයේ, යාපනය කලපුවට මුහුණලා පිහිටි යාපනය බලකොටුව (Jaffna Fort) උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති වඩාත් වැදගත් ඓතිහාසික ස්මාරකවලින් එකකි. එහි දැවැන්ත ප්‍රාකාර, බලකොටු කුළුණු, දිය අගල, ප්‍රධාන දොරටුව සහ අභ්‍යන්තර ගොඩනැගිලිවල නටබුන් සියවස් ගණනාවක් පුරා සිදු වූ දේශපාලන, හමුදාමය, ආර්ථික හා සංස්කෘතික වෙනස්කම් පිළිබඳ සාක්ෂි සපයයි. යාපනය බලකොටුව යනු පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත යුගයන්ට පමණක් සීමා වූ ස්ථානයක් නොවේ. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙරද මෙම ප්‍රදේශය ඉන්දියානු සාගරයේ වෙළෙඳ හා සන්නිවේදන ජාල සමඟ සම්බන්ධ වී තිබූ බවයි. අද වන විට යාපනය බලකොටුව උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාව, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ සංස්කෘතික උරුමය අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් ස්ථානයක් වන අතර, දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කරන ප්‍රධාන ඓතිහාසික ගමනාන්තයක්ද වේ. යාපනයේ ඓතිහාසික පසුබිම යාපනය අර්ධද්වීපයට ඉතා දිගු හා සංකීර්ණ ඉතිහාසයක් ඇත. පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු ප්‍රදේශයේ වෙනම දේශපාලන බලකේන්ද්‍රයක් වර්ධනය විය. පසුව යාපනය රාජධානිය උතුරු ප්‍රදේශයේ වැදගත් දේශපාලන බලයක් බවට පත් වූ අතර, ඉන්දියාවේ දකුණු ප්‍රදේශය සමඟ ඇති සමීප සබඳතා හේතුවෙන් එම ප්‍රදේශය වෙළෙඳ හා සන්නිවේදන කටයුතු සඳහාද වැදගත් විය. යාපනයේ භූගෝලීය පිහිටීම එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම තවදුරටත් වැඩි කළේය. පල්ක් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා දකුණු ඉන්දියාව සමඟ සම්බන්ධ වීමට හැකි වීමත්, ඉන්දියානු සාගරයේ මුහුදු මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීමත් නිසා යාපනය වෙළෙඳ හා දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා උපායමාර්ගික ප්‍රදේශයක් විය. ශ්‍රී ලංකාවේ හින්දු ආගමික හා සංස්කෘතික කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ තොරතුරුවලට අනුවද, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් උතුරු ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය විවිධ ආගමික හා සංස්කෘතික බලපෑම් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබූ බව පෙනේ. මෙවැනි භූගෝලීය හා දේශපාලන වැදගත්කමක් තිබූ යාපනය ප්‍රදේශය පසුව පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත බලවතුන්ගේ අවධානයට ලක් විය. පෘතුගීසීන් සහ යාපනය බලකොටුවේ ආරම්භය යාපනයේ පළමු යුරෝපීය බලකොටුව ඉදිකරන ලද්දේ පෘතුගීසීන් විසිනි. යාපනය රාජධානිය පෘතුගීසි පාලනයට යටත් වීම 1619 දී සිදු වූ අතර, එම කාලය තුළ පෘතුගීසීන් තම පාලනය සහ හමුදා බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා බලකොටුවක් ස්ථාපිත කළහ. මුල් පෘතුගීසි බලකොටුව වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන විශාල පංචාස්‍රාකාර බලකොටුව මෙන් නොව, සාපේක්ෂව කුඩා චතුරස්‍රාකාර ආරක්ෂක ව්‍යුහයක් විය. එහි අරමුණ වූයේ පෘතුගීසි හමුදා බලය ආරක්ෂා කිරීම, පරිපාලන කටයුතු පවත්වාගෙන යාම සහ යාපනය අර්ධද්වීපයේ උපායමාර්ගික ස්ථානය පාලනය කිරීමයි. යාපනයේ පිහිටීම හේතුවෙන් මෙම බලකොටුව හමුදාමය වශයෙන් පමණක් නොව, වෙළෙඳ හා මුහුදු ගමනාගමන පාලනය සඳහාද වැදගත් විය. කෙසේ වෙතත්, පෘතුගීසීන්ගේ පාලනය දිගු කාලයක් පැවතුණේ නැත. දහහත්වන සියවසේදී ලන්දේසීන් ශ්‍රී ලංකාවේ පෘතුගීසි බලය අභියෝගයට ලක් කළ අතර, අවසානයේ යාපනය බලකොටුවද ඔවුන්ගේ පාලනයට පත්විය. ලන්දේසීන්ගේ ආගමනය සහ බලකොටුවේ විශාල වෙනස්කම් 1658 ජූනි 22 වන දින ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් යාපනය බලකොටුව අල්ලා ගන්නා ලදී. ඊට පෙර 1658 මාර්තු මාසයේදී බලකොටුව වටලා ප්‍රහාර එල්ල කර තිබූ අතර, දිගු සටනකින් පසුව පෘතුගීසීන් යටත් විය. ලන්දේසීන් බලකොටුව අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු එය පෙර තිබූ ආකාරයෙන්ම පවත්වාගෙන යාමට පමණක් සීමා නොවීය. ඔවුන් එය යුරෝපයේ එවකට පැවති නවීන හමුදා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව විශාල වශයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කළහ. පෘතුගීසි යුගයේ පැවති චතුරස්‍රාකාර බලකොටුව වෙනුවට ලන්දේසීන් පංචාස්‍රාකාර බලකොටු සැලැස්මක් නිර්මාණය කළහ. දැවැන්ත ප්‍රාකාර, කුළුණු, දිය අගල සහ අතිරේක ආරක්ෂක ව්‍යුහ එකතු කරමින් එය වඩාත් ශක්තිමත් හමුදා මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කරන ලදී. බලකොටුවේ ප්‍රධාන ව්‍යුහයන් 1680 පමණ වන විට සැලකිය යුතු මට්ටමකට සම්පූර්ණ වී තිබුණද, එහි සියලු ආරක්ෂක අංග අවසන් කිරීම සඳහා තවත් දශක ගණනාවක් ගත විය. බාහිර ආරක්ෂක ව්‍යුහයන් 18 වන සියවසේදී තවදුරටත් වර්ධනය කරන ලද අතර, බාහිර බලකොටු කටයුතු 1792 වන විට සම්පූර්ණ වූ බව පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයන පෙන්වා දෙයි. ඒ නිසා අද අපට දක්නට ලැබෙන විශාල පංචාස්‍රාකාර යාපනය බලකොටුව ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසි යුගයේ වර්ධනය වූ ආරක්ෂක ව්‍යුහයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය යටතේ නව අවධියක් ලන්දේසි පාලනය අවසන් වීමත් සමඟ යාපනය බලකොටුව බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට පත්විය. 1795 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා යාපනය බලකොටුව වෙත පැමිණි අතර, එහි සිටි ලන්දේසි හමුදාව විශාල සටනකින් තොරව යටත් වූ බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. ඉන් පසු බලකොටුව බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලන පද්ධතියේ කොටසක් බවට පත්විය. බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ පාලන කාලය තුළ බලකොටුවේ හමුදාමය හා පරිපාලන භාවිතයන් වෙනස් විය. එම නිසා යාපනය බලකොටුව එක් යටත්විජිත බලවතෙකුට පමණක් සම්බන්ධ ස්මාරකයක් ලෙස සැලකිය නොහැක. එහි පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය යුගවල වාස්තු විද්‍යාත්මක හා පරිපාලන ලක්ෂණ දැකගත හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය පිළිබඳ රාජ්‍ය තොරතුරුද බලකොටුව හා එහි ගොඩනැගිලි මෙම විවිධ යුගවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බව පෙන්වා දෙයි. යාපනය බලකොටුවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය යාපනය බලකොටුවේ වඩාත් ආකර්ෂණීය ලක්ෂණයක් වන්නේ එහි පංචාස්‍රාකාර සැලැස්මයි. සාමාන්‍ය මාලිගාවක් හෝ පැරණි බලකොටුවක් ලෙස නොව, මෙය විශේෂයෙන්ම තුවක්කු හා කාලතුවක්කු භාවිතයෙන් සිදු විය හැකි ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීම සඳහා සැලසුම් කරන ලද හමුදා බලකොටුවකි. බලකොටුව වටා ඇති දිය අගල එහි ආරක්ෂක පද්ධතියේ වැදගත් අංගයකි. එම දිය අගල හරහා ප්‍රධාන දොරටුව වෙත යාමට හැකි වන අතර, බලකොටුවේ දැවැන්ත ප්‍රාකාර සහ කුළුණු ආරක්ෂාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කර තිබුණි. ප්‍රධාන පිවිසුම “Land Gate” ලෙස හැඳින්වේ. එය දිය අගල හරහා පිහිටි මාර්ගයකින් බලකොටුවේ ඇතුළත ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ වේ. ප්‍රධාන දොරටුව ආශ්‍රිතව 1680 යන වර්ෂය සටහන්ව තිබීමද බලකොටුවේ ලන්දේසි යුගයේ ඉදිකිරීම් ඉතිහාසය අවබෝධ කර ගැනීමට වැදගත් සාක්ෂියකි. බලකොටුව ඇතුළත හමුදා, පරිපාලන සහ වාසස්ථාන ලෙස භාවිත කළ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දක්නට ලැබේ. එම නිසා යාපනය බලකොටුව සරලව “යුද ස්ථානයක්” ලෙස හැඳින්වීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය එක්තරා කාලයක සම්පූර්ණ ක්‍රියාකාරී හමුදා හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් විය. යාපනය බලකොටුව සහ මුහුදු වෙළෙඳාම යාපනය බලකොටුවේ වැදගත්කම මුහුද සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී ඇත. යාපනය කලපුව ආසන්නයේ පිහිටීම නිසා එය උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු ගමනාගමනය සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සඳහා උපායමාර්ගික ස්ථානයක් විය. නවීන පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් මෙම කරුණට තවත් වැදගත් සාක්ෂි සපයා ඇත. යාපනය බලකොටුව ආශ්‍රිතව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ ද්‍රව්‍යමය සාක්ෂි හඳුනාගෙන ඇත. ඒ අනුව මෙම ස්ථානය ඉන්දියානු සාගරයේ පැරණි වෙළෙඳ හා සන්නිවේදන ජාල සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් විය හැකි බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙයි. මෙම කරුණ ඉතා වැදගත් වන්නේ යාපනයේ ඉතිහාසය යුරෝපීය යටත්විජිත පාලනයෙන් ආරම්භ වූවක් නොවන බව පෙන්වන නිසාය. යාපනය සහ දකුණු ඉන්දියාව අතර මුහුදු සම්බන්ධතා මෙන්ම, පුළුල් ඉන්දියානු සාගර කලාපය සමඟ පැවති වෙළෙඳ සබඳතාද එහි ඉතිහාසයේ පැරණි ස්ථරයන් අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වේ. උතුරු ශ්‍රී ලංකාවට ඇති සංස්කෘතික වැදගත්කම යාපනය බලකොටුවේ සංස්කෘතික වැදගත්කම එහි ගොඩනැගිලිවලට පමණක් සීමා නොවේ. එය උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සුවිශේෂී ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික පරිසරයේ කොටසකි. යාපනය ප්‍රදේශය ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ භාෂා හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. ඒ සමඟම එහි ඉතිහාසය විවිධ දේශපාලන බලවේග, ආගමික සම්ප්‍රදායන්, වෙළෙඳ සබඳතා සහ ජන කණ්ඩායම් අතර පැවති අන්තර්ක්‍රියා මගින්ද හැඩගැසී ඇත. එබැවින් යාපනය බලකොටුව තනි ස්මාරකයක් ලෙස නොව, යාපනයේ සමස්ත සංස්කෘතික භූ දර්ශනයේ කොටසක් ලෙස බැලීම වඩාත් සුදුසුය. බලකොටුවට ආසන්න ප්‍රදේශවල ඇති ආගමික ස්ථාන, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන, පැරණි ගොඩනැගිලි, ජනාවාස සහ යාපනය කලපුව සමඟ බලකොටුව සම්බන්ධ කර බැලූ විට උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ දීර්ඝ ඉතිහාසය වඩාත් පැහැදිලි වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් ගැටුම සහ යාපනය බලකොටුව යාපනය බලකොටුවේ නූතන ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් ගැටුමෙන්ද බලපෑමට ලක් විය. යාපනය සහ අවට ප්‍රදේශ දීර්ඝ කාලයක් පුරා සන්නද්ධ ගැටුම්වල ප්‍රධාන කලාපයක් බවට පත්ව තිබූ අතර, බලකොටුවද උපායමාර්ගික හා සංකේතාත්මක ස්ථානයක් බවට පත් විය. එම ගැටුම් හේතුවෙන් උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයට විශාල හානි සිදු වූ බව පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පෙන්වා දෙයි. යාපනය බලකොටුවද මෙම නූතන ඉතිහාසයෙන් වෙන් කළ නොහැක. මෙම කරුණ නිසා බලකොටුවේ ඉතිහාසය යටත්විජිත යුගයෙන් අවසන් නොවේ. එහි බිත්ති සහ නටබුන් ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසයේ දුෂ්කර අවස්ථාවන්ද නිරූපණය කරයි. ඒ නිසා අද යාපනය බලකොටුව දෙස බැලීමේදී එය පැරණි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයක් ලෙස පමණක් නොව, අතීතයේ විවිධ අවස්ථා සහ මතකයන් රැගෙන යන ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙසද අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත්ය. සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම සියවස් ගණනාවක් පැරණි මෙවැනි ස්මාරකයක් ආරක්ෂා කිරීම විශාල වගකීමකි. යාපනය බලකොටුවේ සංරක්ෂණ කටයුතු ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ සිදු කෙරෙන වැදගත් උරුම සංරක්ෂණ කාර්යයන් අතරට ඇතුළත් වේ. පැරණි බලකොටුවක් සංරක්ෂණය කිරීම යනු කැඩුණු බිත්ති නැවත ඉදිකිරීම පමණක් නොවේ. එහි මුල් ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ සහ ඓතිහාසික ස්ථර ආරක්ෂා කිරීමද අත්‍යවශ්‍ය වේ. අතිශය නවීන හෝ අසත්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමෙන් ස්ථානයේ සැබෑ ඓතිහාසික වටිනාකමට හානි විය හැකිය. එබැවින් සංරක්ෂණයේ ප්‍රධාන අරමුණ විය යුත්තේ ඉතිරිව ඇති මුල් ව්‍යුහ ආරක්ෂා කිරීම සහ ඒවා පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනාගත පරම්පරාව සඳහා සුරැකීමයි. සංචාරක ආකර්ෂණයක් ලෙස යාපනය බලකොටුව වර්තමානයේ යාපනය බලකොටුව උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය ඓතිහාසික සංචාරක ස්ථානයකි. බලකොටුවට පැමිණෙන සංචාරකයන්ට එහි දැවැන්ත ප්‍රාකාර, දිය අගල, බලකොටු කුළුණු සහ පැරණි ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. යාපනය කලපුව ආසන්නයේ පිහිටීම නිසා බලකොටුවට විශේෂ දර්ශනීය වටිනාකමක්ද ඇත. ඓතිහාසික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට කැමති පුද්ගලයන්, පුරාවිද්‍යාඥයන්, ඉතිහාසය හදාරන සිසුන්, ඡායාරූප ශිල්පීන් සහ සාමාන්‍ය සංචාරකයන් සඳහා එය ආකර්ෂණීය ස්ථානයකි. එහෙත් බලකොටුව නැරඹීමේදී එය ඡායාරූප ගැනීමට ඇති සුන්දර ස්ථානයක් ලෙස පමණක් නොසැලකීම වැදගත්ය. එහි ඇති සෑම ප්‍රාකාරයක්ම, ගොඩනැගිලි නටබුනක්ම සහ ආරක්ෂක ව්‍යුහයක්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ යම් අවධියක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. නිසි ලෙස කළමනාකරණය කරන ලද උරුම සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රදේශීය ආර්ථිකයටද දායක විය හැකිය. යාපනය බලකොටුව වැනි උරුම ස්ථාන සංචාරක කර්මාන්තය, ප්‍රදේශීය ආර්ථික සංවර්ධනය සහ සමාජ සම්බන්ධතා ශක්තිමත් කිරීම සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි බව පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇත. අද යාපනය බලකොටුව වැදගත් වන්නේ ඇයි? යාපනය බලකොටුවේ විශේෂත්වය වන්නේ එය එකම ඓතිහාසික කතාවක් නොකියන ස්ථානයක් වීමයි. එය පෘතුගීසි යටත්විජිත ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ කතාවක් කියයි. ලන්දේසීන්ගේ හමුදා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයයි. බ්‍රිතාන්‍ය පාලන යුගය පිළිබඳ මතකයක් රැගෙන යයි. ඊට පෙර පැවති ඉන්දියානු සාගර වෙළෙඳ හා සන්නිවේදන සබඳතා පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂිද එම ස්ථානයේ ඉතිහාසයට එක් වී තිබේ. එමෙන්ම නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් ගැටුම හා එහි ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳ ඉතිහාසයද එය නිරූපණය කරයි. මේ නිසා යාපනය බලකොටුව ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය එක් දේශපාලන බලයක් හෝ එක් ජන කණ්ඩායමක් හරහා පමණක් අවබෝධ කර ගැනීමට නොහැකි බව පෙන්වන හොඳ උදාහරණයකි. නිගමනය යාපනය බලකොටුව උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතාමත් වැදගත් ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික ස්මාරකයකි. පෘතුගීසීන් විසින් 17 වන සියවසේ ආරම්භ කරන ලද මුල් බලකොටුව පසුව ලන්දේසීන් විසින් විශාල වශයෙන් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද අතර, එහි වර්තමාන පංචාස්‍රාකාර ස්වරූපය ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසි යුගයේ හමුදා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ප්‍රතිඵලයකි. එහි බාහිර ආරක්ෂක කටයුතු 1792 වන විට සම්පූර්ණ වූ අතර, 1795 දී එය බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට පත්විය. එහි වැදගත්කම යටත්විජිත ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවේ. පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙරද මෙම ස්ථානය ඉන්දියානු සාගර වෙළෙඳ හා සන්නිවේදන ජාල සමඟ සම්බන්ධ වී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි. අද යාපනය බලකොටුව උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් සංකේතයකි. එහි දැවැන්ත ප්‍රාකාර සහ පැරණි ගොඩනැගිලි අතීතයේ දේශපාලන හා හමුදා බල අරගල සිහිපත් කරන අතර, එහි නූතන ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ දුෂ්කර අත්දැකීම්ද අපට මතක් කර දෙයි. එබැවින් යාපනය බලකොටුව සංරක්ෂණය කිරීම යනු පැරණි ගොඩනැගිලි කිහිපයක් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොවේ. එය උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ බහුස්තර ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ සංස්කෘතික මතකය අනාගත පරම්පරාව සඳහා ආරක්ෂා කිරීමකි. යාපනය කලපුව අසල නිහඬව නැගී සිටින මෙම බලකොටුව අදත් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය විවිධ ප්‍රදේශ, ජන සමාජ සහ යුගයන්ගෙන් සමන්විත වූ සංකීර්ණ කතාවක් බව අපට මතක් කර දෙයි.