බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය: පක්ෂි නිරීක්ෂකයන්ගේ පාරාදීසය

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාව යනු ලෝකයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් පොහොසත් රටවලින් එකකි. කඳුකර වනාන්තර, ගංගා, වැව්, වෙරළ තීරයන්, තෙත්බිම් හා වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධති මෙරට ස්වභාවික උරුමය අලංකාර කරයි. එවැනි අගනා ස්වභාවික සම්පත් අතරින් බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය විශේෂ ස්ථානයක් හිමිකර ගනී. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පක්ෂි නිරීක්ෂකයන්ගේ පාරාදීසය ලෙස ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇති අතර, සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ගේ වැදගත්ම නවාතැන් ස්ථානයක් ලෙස ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක්ද ලබා ඇත. සෑම වසරකම යුරෝපය, මධ්‍යම ආසියාව සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් දහස් ගණනක් සංක්‍රමණික පක්ෂීන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙති. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ගමනාන්තවලින් එකක් වන්නේ බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයයි. මෙහි ඇති කලපු, ලවණ වගුරුබිම්, මැංග්‍රෝව් වනාන්තර සහ වෙරළබඩ තෙත්බිම් පක්ෂීන්ට ආහාර, විවේකය සහ ආරක්ෂිත වාසස්ථාන සපයයි. බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය පක්ෂීන් පමණක් නොව අලි ඇතුන්, කිඹුලන්, මුවන්, වල් ඌරන්, වඳුරන්, මොනරුන් සහ විවිධ උරග හා උභයජීවී සතුන්ටද වාසස්ථානයක් වේ. එබැවින් මෙය ස්වභාවික සුන්දරත්වය, ජෛව විවිධත්වය සහ පාරිසරික වටිනාකම එකට එක් කරන සුවිශේෂී වනෝද්‍යානයකි. බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය පිහිටා ඇති ස්ථානය බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 245ක් පමණ දුරින් පිහිටි මෙම වනෝද්‍යානය යාල ජාතික වනෝද්‍යානයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ. මෙහි භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර් 6,200කට වැඩි අතර, කලපු, ලවණ වගුරුබිම්, වැලි කඳු, මැංග්‍රෝව් වනාන්තර, කටු පඳුරු වනාන්තර සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ මෙහි ප්‍රධාන පරිසර පද්ධති වේ. 1969 වර්ෂයේදී මෙම ප්‍රදේශය වනජීවී අභයභූමියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, 1993 දී ජාතික වනෝද්‍යානයක් ලෙස නම් කරන ලදී. පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම රැම්සාර් (Ramsar) තෙත්බිම් ලෙසද ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් හිමි විය. පක්ෂි නිරීක්ෂකයන්ගේ පාරාදීසය වන්නේ ඇයි? බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට අධික සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇත. ඉන් විශාල ප්‍රමාණයක් සංක්‍රමණික පක්ෂීන් වන අතර, අනෙක් පක්ෂීන් ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථිරව ජීවත් වන පක්ෂීන් වේ. මෙහි ඇති විවිධ තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති නිසා පක්ෂීන්ට අවශ්‍ය ආහාර සම්පත් බහුලව පවතී. කුඩා මාළු, කූනිස්සන්, කෘමීන්, බෙල්ලන් සහ ජලජ ශාක ආහාර ලෙස ලබාගත හැකි බැවින් මෙම ප්‍රදේශය සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට ඉතා සුදුසු නවාතැනක් බවට පත්ව ඇත. විශේෂයෙන්ම නොවැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා කාලය තුළ දහස් ගණනක් පක්ෂීන් එකවර දැකගත හැකි අතර, එම දර්ශනය ස්වභාවධර්මයට ආදරය කරන ඕනෑම අයෙකුට අමතක නොවන අත්දැකීමක් වේ. බුන්දලේ දැකිය හැකි ප්‍රසිද්ධ පක්ෂීන් මහ ෆ්ලැමින්ගෝ (Greater Flamingo) බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය පක්ෂියා වන්නේ මහ ෆ්ලැමින්ගෝ ය. රෝස පැහැයෙන් දිදුලන මෙම උස පක්ෂීන් විශාල රංචු ලෙස කලපු ආශ්‍රිතව ආහාර සොයන ආකාරය සංචාරකයන්ගේ සිත් ඇදගනී. ඔවුන්ගේ දිගු කකුල්, වක්‍ර හොට සහ සමාන්තරව ගමන් කරන රටාව නිසා ඡායාරූප ශිල්පීන්ගේ ප්‍රියතම විෂය බවටද පත්ව ඇත. පැහැපත් කොක්කා (Painted Stork) දිගු කකුල් සහ වර්ණවත් පියාපත් සහිත මෙම සුන්දර පක්ෂියා බුන්දලේ නිතර දැකිය හැකි විශේෂයකි. හැඳි හොට කොක්කා (Eurasian Spoonbill) හැඳි හැඩයේ හොටක් ඇති මෙම සංක්‍රමණික පක්ෂියා නොගැඹුරු ජලයේ ආහාර සොයන ආකාරය විශේෂයෙන් සිත්ගන්නා සුළුය. කළු හිස අයිබිස් (Black-headed Ibis) දිගු වක්‍ර හොටක් සහිත මෙම පක්ෂියා තෙත්බිම් ආශ්‍රිතව කෘමීන් සහ කුඩා ජලජ සතුන් ආහාරයට ගනී. මාළු කොටන්නන් නිල්, සුදු සහ දුඹුරු පැහැති විවිධ මාළු කොටන්නන් බුන්දලේ නිතර දැකිය හැකිය. ඔවුන්ගේ වේගවත් ගමන් සහ ජලයට කිමිදෙන ආකාරය නැරඹීමට ඉතා සුන්දරය. පෙලිකන්, හෙරොන් සහ කොක්කු විශාල ජලජ පක්ෂීන් වන පෙලිකන්, අළු හෙරොන්, දම් හෙරොන් සහ විවිධ කොක්කු විශේෂද බුන්දලේ බහුලව දක්නට ලැබේ. පක්ෂීන්ට අමතර වනජීවීන් බුන්දල පක්ෂීන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වුවද, එය තවත් සතුන් රැසකටද නිවහනකි. මෙහි දැකිය හැකි ප්‍රධාන සතුන් අතර, ශ්‍රී ලාංකික අලි තිත් මුවන් වල් ඌරන් රන් නරි වඳුරන් දිය බල්ලන් මීමින්නන් ලුණුදිය කිඹුලන් මඩ කිඹුලන් යන සතුන් ඇතුළත් වේ. එමෙන්ම විවිධ සර්පයන්, කටුස්සන්, ගෙම්බන් සහ දුර්ලභ උරග විශේෂද මෙහි ජීවත් වෙති. බුන්දලේ විවිධ පරිසර පද්ධති කලපු බුන්දල, මලාල, ඇඹිලිකල සහ කොහොඹකල යන කලපු මෙම වනෝද්‍යානයේ ප්‍රධාන ජලජ පරිසරයන් වේ. මේවා පක්ෂීන්ට ආහාර සහ විවේක ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කරයි. මැංග්‍රෝව් වනාන්තර මැංග්‍රෝව් ශාක වෙරළ ආරක්ෂා කරන අතර ජලජ ජීවීන්ගේ බෝවන ස්ථාන ලෙසද වැදගත් වේ. ලවණ වගුරුබිම් ලවණ සහිත මෙම බිම් විශේෂ පරිසර පද්ධතියක් වන අතර සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට විශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් සපයයි. වියළි කලාපීය වනාන්තර කටු පඳුරු සහිත මෙම වනාන්තර අලි ඇතුන්, මුවන් සහ වෙනත් ක්ෂීරපායීන්ගේ වාසස්ථාන වේ. බුන්දල නැරඹීමට සුදුසුම කාලය බුන්දල නැරඹීමට වඩාත් සුදුසු කාලය නොවැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා වේ. මෙම කාලය තුළ සංක්‍රමණික පක්ෂීන් විශාල ප්‍රමාණයක් මෙහි රැඳී සිටින බැවින් පක්ෂි නිරීක්ෂණයට ඉතාමත් හොඳ අවස්ථාවක් ලැබේ. උදෑසන සහ සවස කාලය වනජීවීන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩිම වේ. එම නිසා සෆාරි සංචාර සඳහා මෙම වේලාවන් වඩාත් සුදුසුය. බුන්දල සෆාරි අත්දැකීම බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානයේ සෆාරියක් යනු සන්සුන් හා අධ්‍යාපනික ස්වභාවික අත්දැකීමකි. සෆාරි අතරතුර, ෆ්ලැමින්ගෝ රංචු විවිධ ජලජ පක්ෂීන් කිඹුලන් අලි ඇතුන් මුවන් මොනරුන් වෙරළබඩ දර්ශන නැරඹිය හැකිය. දුරදක්නක් (Binoculars) සහ හොඳ කැමරාවක් රැගෙන යාමෙන් මෙම අත්දැකීම තවත් වටිනා වේ. බුන්දලේ සංරක්ෂණ වටිනාකම බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර වශයෙන්ද වැදගත් තෙත්බිම් පද්ධතියකි. මෙම වනෝද්‍යානය, සංක්‍රමණික පක්ෂීන් ආරක්ෂා කරයි. තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය කරයි. ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කරයි. වෙරළබඩ පරිසරය ස්ථාවර කරයි. පාරිසරික පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදෙයි. කාලගුණික විපර්යාස, දූෂණය සහ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් මෙම පරිසර පද්ධතියට බලපෑම් එල්ල වන බැවින් එය ආරක්ෂා කිරීම අතිශයින් වැදගත් වේ. ඡායාරූපකරණය සඳහා කදිම ස්ථානයක් බුන්දල ස්වභාව ඡායාරූප ශිල්පීන්ගේ සිහින ගමනාන්තයකි. විශේෂයෙන්, ජලයේ පරාවර්තනය වන ෆ්ලැමින්ගෝ හිරු උදාව සහ හිරු බැසීම පියාසර කරන පක්ෂීන් කිඹුලන් අලි ඇතුන් මැංග්‍රෝව් වනාන්තර යන දර්ශන ලොවම ආකර්ෂණය කරන සුන්දර ඡායාරූප ලබාගැනීමට අවස්ථාව සලසයි. ශ්‍රී ලංකා සංචාරක කර්මාන්තයට බුන්දලේ දායකත්වය බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ශ්‍රී ලංකාවේ පරිසර හිතකාමී සංචාරක කර්මාන්තයේ වැදගත් ස්ථානයකි. මෙම වනෝද්‍යානය, පක්ෂි නිරීක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කරයි. ඡායාරූප ශිල්පීන්ට අවස්ථා සලසයි. පර්යේෂකයන්ට ස්වභාවික විද්‍යාත්මක දත්ත ලබාදෙයි. දේශීය ජනතාවට සංචාරක ආදායම් අවස්ථා නිර්මාණය කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත්බිම් සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම ලොවට හඳුන්වා දෙයි. වගකීමෙන් යුතු සංචාරකත්වය බුන්දලේ සංචාරය කරන සෑම අයෙකුම මෙම ස්වභාවික පරිසරය ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම භාරගත යුතුය. ඒ සඳහා, කැළි කසළ නොදැමීම සතුන්ට ආහාර නොදීම අධික ශබ්ද නොකිරීම නියමිත මාර්ගවල පමණක් ගමන් කිරීම වනජීවී නිලධාරීන්ගේ උපදෙස් පිළිපැදීම ඉතා වැදගත් වේ. නිගමනය බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව සමස්ත ආසියානු කලාපයේම වටිනාම තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති අතරින් එකකි. විවිධ පක්ෂි විශේෂ, ලෝකප්‍රසිද්ධ සංක්‍රමණික ෆ්ලැමින්ගෝ රංචු, අලංකාර කලපු, මැංග්‍රෝව් වනාන්තර සහ විවිධ වනජීවීන් නිසා මෙය සැබෑ අර්ථයෙන්ම "පක්ෂි නිරීක්ෂකයන්ගේ පාරාදීසය" ලෙස හැඳින්විය හැකිය. ස්වභාවධර්මයට ආදරය කරන ඕනෑම අයෙකුට බුන්දල සංචාරය ජීවිතයේ අමතක නොවන අත්දැකීමක් වනු ඇත. එහි නිහඬ සුන්දරත්වය, ජීව විවිධත්වය සහ පාරිසරික වැදගත්කම ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික උරුමයේ අගය තවත් ඉහළ නංවයි. එබැවින් මෙම අගනා තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිය අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් ආරක්ෂා කිරීම අප සැමගේ වගකීමකි.